Liczba stron: 416
Oprawa: miękka ze skrzydełkami
W „Nonnonbie” Shigeru Mizukiego spotyka się mnóstwo absolutnie fascynujących spraw. Lekkość, brawura, graficzna swoboda, ale przede wszystkim dojrzałe, czułe i pozbawione patosu panowanie nad medium komiksowym. Widać na pierwszy rzut oka, że Mizuki potrafi w sztuce sekwencyjnej zrobić absolutnie wszystko. Z jednej strony mamy tu bezpretensjonalną, autobiograficzną opowieść o dorastaniu w prowincjonalnym Sakaiminato lat 30. XX wieku – z dziecięcymi bójkami o terytorium, szarym ubóstwem, szkolnymi wygłupami i pierwszymi fascynacjami. Z drugiej zaś strony autor z całkowitą naturalnością wrzuca nas w sam środek japońskiego folkloru, gdzie granica między światem realnym a zaświatami po prostu przestaje istnieć.
I to właśnie ten zabieg stawia ten komiks o półkę wyżej niż zwykłe wspomnieniowe powieści graficzne. Wizualnie „Nonnonba” działa jak kadr z filmów Studio Ghibli, w którym Isao Takahata z „Grobowca świetlików” podaje rękę Hayao Miyazakiemu z „Mojego sąsiada Totoro”. Mizuki zderza ze sobą dwa zupełnie odmienne plany estetyczne. Tła, architektura dawnej Japonii, gęste wiejskie krajobrazy są narysowane z powalającą, niemal fotograficzną szczegółowością. A na to wszystko zostają nałożone uproszczone, groteskowe postaci bohaterów, przypominające ludziki z warzyw, oraz same yōkai – stwory dziwne, kapryśne, czasem przerażające, ale częściej po prostu ludzkie w swoich dziwactwach. Ten plastyczny zgrzyt tworzy niesamowity efekt. Magia nie jest tu poezją doklejoną do rzeczywistości, a jest po prostu elementem krajobrazu.
Tytułowa Babcia Noncia – staruszka z sąsiedztwa, pełna życiowej mądrości i wiejskich przesądów – staje się dla małego Shigeru przewodniczką po tym, co niewidzialne. Jednak Mizuki, niczym wytrawny reżyser, uniknął taniej dychotomii między starym zabobonem a nowoczesnością. Dziwostwory (w świetnym, konsekwentnie poprowadzonym przez Pawła Dybałę tłumaczeniu dla wydawnictwa Mandioca) nie pojawiają się tutaj jako sensacja czy tanie straszaki. Ukazują się tam, gdzie prości ludzie nie potrafią inaczej oswoić lęku – tłumaczą biedę, nagłą chorobę, śmierć czy głód. Gdy w tle majaczy widmo biedy, a małe dziewczynki z sąsiedztwa są sprzedawane do domów gejsz, wiara w duchy staje się pancerzem ochronnym. Pozwala zachować godność i empatię tam, gdzie twarda rzeczywistość nie daje żadnej nadziei.
Zdumiewające jest to, jak Mizuki potrafi w jednym tomie wymieszać smutek z absolutnie nieskrępowanym humorem. Mamy tu do czynienia z komizmem najwyższej próby. Od podwórkowego, wręcz slapstickowego bicia się kijami, po bardzo subtelną ironię obyczajową. Ojciec – marzyciel i życiowy nieudacznik otwierający wiejskie kino – zderza się z matką przywiązaną do dawnych szlacheckich tytułów, a całość obserwujemy oczami chłopca, który w tym chaosie próbuje po prostu rysować i zrozumieć świat.
„Nonnonba” to wreszcie mistrzowska opowieść o narodzinach artysty i o przemijaniu świata, który bezpowrotnie zniknął. Mizuki nie moralizuje, nie poucza i nie próbuje sprzedać nam taniego sentymentalizmu. Zamiast tego serwuje komiks wielowarstwowy i ożywczy – pozycję, która przypomina, jak niewiele trzeba, by w zwykłej codzienności dostrzec to, co niewidzialne. Absolutna klasyka, do której chce się wracać.
